Untitled Document

Vraag en antwoord:

home | vragen |

overdag vliegende vleermuizen

Vragen en meldingen - najaar
Vragen en meldingen - voorjaar
Antwoord (met foto!)

"Overdag vliegende vleermuizen?"

Wie altijd een oog open houdt voor de natuur heeft ze wellicht al wel eens gezien: gewoon overdag rondvliegende vleermuizen. Dit wordt het meest waargenomen in het najaar en in de winter. Dergelijke waarnemingen roepen dan vaak vragen op: "Is zo'n overdag vliegende vleermuis in de war?" "In de winter houden vleermuizen toch een winterslaap?" etc.
De laatste weken zijn er bij de redactie van Vleermuis.net, de e-mail nieuwsbrief Zoogmail en ook bij de Vara's Vroege Vogels Vraagbaak al een aantal meldingen en vragen binnengekomen met betrekking tot overdag vliegende vleermuizen. Hoewel de website nog geen echte vraag en antwoord rubriek heeft (deze zal in 2004 in samenwerking met Rombout de Wijs wel vorm gaan krijgen) behandelen we deze vragen alvast hier. De "Veel-Gestelde-Vragen" rubriek van de website van Rombout de Wijs gaf daarbij het antwoord.

Vragen en meldingen : In het najaar overdag vliegende vleermuizen?

Rosse vleermuizen overdag en meer
Op maandag 15 september waren er weer (vier) rosse vleermuizen in de laatste daglichtuurtjes (c 18.00-20.00 uur; zonsondergang 20.00 uur) aan het jagen in het duin in Castricum, een bijzonder fraai gezicht. Even later nabij Castricum (vier) laatvliegers enkele meters boven de grond jagend. Als ik met speeksel tussen de lippen piepende geluiden maakte kwamen ze onmiddellijk nieuwsgierig kijken en scheerden ze tot enkele centimeters langs mijn hoofd, zo mogelijk nog spectaculairder dan die rosse bij daglicht! Na twee of drie keer langsscheren leken ze echter verstoord en vlogen ze enkele tientallen meters verderop. Na c 5 minuten waren ze weer op hun oude stek. Ook een dwergvleer kwam op mijn gepiep af. Misschien iets om bij een mistnet uit te proberen. Het zou overigens ook interessant zijn om te weten of dergelijke geluiden inderdaad verstorend werken. Guido Keijl
Overdag vliegende vleermuizen - zeldzaam?
Vandaag,dinsdag 4 november om 13.15 bij onbewolkte hemel, temperatuur pl/min 13 graden ten noordwesten van Naarden (Naarderbos ) ,ongeveer 30 vleermuizen,vliegend op jacht naar voedsel,waargenomen.Het gebied is open met veel een en tweejarige planten en omzoomd door hoge bomen (wilg/populier.) Vraag ? Hoe zeldzaam is dit. Rob van den Brink, Naarden
Overdag jagende vleermuizen in de duinen
Vandaag, 4 november een leuke waarneming van zes jagende rosse vleermuizen boven het Vogelmeer in de Kennemerduinen. Ze zijn hier zeker twee en een half uur geweest want toen ik wegging waren ze er nog. Tijd 11.30 uur. Later werd het groepje nog belaagd door een Boomvalk wat gezien de datum ook al bijzonder is. Groeten Albert Oldenhof
Overdag vliegende vleermuizen.
Op woensdagmiddag 5 november 2003 vloog er zeker anderhalf uur lang een (ruige?) dwergvleermuis voor een raam van het provinciegebouw in Den Haag. Het diertje werd om ca. 14.30 voor het eerst opgemerkt en was uitgebreid aan het foerageren. Omdat de grootte en de kleur goed te zien waren ging het zeker om een dwergvleermuis. Mijn persoonlijke indruk was dat het om een ruige dwergvleermuis ging, maar dat is alleen gebaseerd op tamelijk subjectieve waarnemingen zoals algemene kleurindruk e.d. Waarom waren 4 en 5 november dagen met zo veel overdag vliegende vleermuizen? Het ging overigens om heldere dagen zonder bewolking en weinig (oosten) wind. s Nachts was het daardoor tamelijk koud, en in de middag warmde het enigszins op. Kees Mostert

Vragen en Meldingen : in de winter overdag vliegende vleermuizen?

Vleermuis overdag
Gistermiddag 1 febr om 14:15 maakte ik een wandeling in de natuur van Linschoten richting Oudewater. Plotseling zagen wij iets boven het riviertje wat daar stroomt iets rond fladderen, wij dachten eerst aan een vreemd soort vogeltje omdat je op dat moment niet aan een vleermuis wilt denken, uiteindelijk toen hij rechtboven ons vloog zagen we heel duidelijk dat het hier toch om een bruine vleermuis ging. Ik heb het nog nooit gezien en/of van gehoord dat er op klaarlichte zonnige winterdag van zo'n 10 a 12 graden een vleermuis rondvliegt Weet u hoe dit mogelijk is het is tenslotte toch een nachtdier die zijn winterslaap houdt tot in april? Is dit een gestoorde vleermuis, of valt dit aan de hoge tempereturen te wijten en gaan we dit soort verschijnselen in de toekomst vaker zien Edith Cup Jammer genoeg heb ik geen antwoord. Wel nog een aanvulling hierop. Dinsdagavond 3 februari waren wij aan het sporten. Het sportveld (rugbyveld) lig net buiten Utrecht, naast de A2. Het was een zeer warme avond (de thermometer wees om 22.00 uur nog 13 graden Celsius aan). In het (felle) lamplicht zagen wij de hele tijd een vleermuis heen en weer vliegen. 's Zomers vinden we dit normaal, maar in februari? Komt het nog goed met deze vleermuis, nu het weer zo koud is geworden? Vriendelijke groeten, Désirée van den Berg Bron: Zoogmail en Vroege Vogels Vraagbaak (vraag 280)
Vleermuizen in de winter
Ter aanvulling: zelf gisteravond 3 febr de pc met een deler detector eraan een uurtje aan gezet tussen 18.30 en 19.30 uur in de stad Groningen op het balkon. Als resultaat een opname (mbv Goldwave) met ieder geval fouragerende dwergjes en mogelijk een laatvlieger: kortom-ondanks de winterslaap), toch maar in de winter met de detector op pad mensen! Cees Bakker

Antwoord

Soms worden ook overdag vliegende vleermuizen gezien. Dat is vooral het geval in het najaar (augustus-oktober) en in het vroege voorjaar (april). Het gebeurt vooral in de (na)middag, bij droog, helder en windstil weer. Meestal gaat het maar om 1 enkele vleermuis, maar vooral in het najaar kan het ook om een groep vleermuizen gaan.

De meeste overdag vliegende vleermuizen zijn aan het fourageren of aan het drinken (boven water). Soms komt het doordat zij zijn verstoord op hun dagrustplaats. Langs de kust worden wel eens vleermuizen gezien die over zee aan komen vliegen. Deze zijn meestal op trek geweest, vervolgens verdwaald en er niet in geslaagd om tijdig een dagrustplaats te vinden. Zodra ze bij de kust komen worden zij dan vaak door meeuwen gevangen en opgegeten.....

Dat vleermuizen soms overdag fourageren komt vermoedelijk omdat ze er niet in zijn geslaagd om voldoende voedsel te vangen in de voorgaande nachten, maar wel grote behoefte hebben aan voedsel. Dat ze te weinig hebben gevangen kan komen door slechte weersomstandigheden of omdat ze nog jong zijn en onervaren. Soms ook profiteren ze gewoon van het feit dat er plotseling veel voedsel is te vangen (insecten). Een grote voedselbehoefte hebben ze vooral voor en na de winterslaap.

Ook in de winter worden wel eens overdag vliegende vleermuizen gezien, vooral op warme dagen. Er wordt aangenomen dat ze dat dan vooral doen om te drinken (zo'n winterslaap duurt lang en daar krijg je dorst van). Omdat ze daarvoor moeten vliegen, wat veel energie kost, proberen ze meteen wat te eten om dat op te vangen. Omdat het ontwaken uit een winterslaap kan gebeuren op allerlei momenten op de dag, en ze willen proberen zo kort mogelijk wakker te blijven, kan dat rondvliegen dus ook midden op de dag zijn. (bron: o.a. Speakman, 1990).

De soorten die het vaakst worden gezien zijn de rosse vleermuis, de dwergvleermuis en de ruige dwergvleermuis. De rosse vleermuis is vrij groot, ongeveer zo groot als een spreeuw, met tamelijk lange en slanke vleugels. Hun roepjes en sonargeluiden zijn voor veel mensen goed te horen (als heel hoog gepiep), vooral door jonge mensen. De beide soorten dwergvleermuizen zijn veel kleiner, iets kleiner dan een mus. Hun sonar is niet te horen, maar soms wel af en toe een contactroep (social call).

Overdag vliegende vleermuizen zijn altijd een leuk gezicht, want dan kan je ze eindelijk eens goed bekijken!

Rombout de Wijs

Toevoeging van de redactie:

In het voorjaar en najaar worden soms overdag grote groepen fouragerende of hoog aan de hemel passerende rosse vleermuizen gezien. Een mogelijke verklaring is dat rosse vleermuizen soms voordelen zien in het toch overdag jagen omdat er dan bijvoorbeeld tijdelijk meer voedselaanbod is.
Daarnaast is ook bekend dat rosse vleermuizen grote afstanden afleggen tussen de gebieden waar ze in de zomer en winter verblijven. In Midden- en Oost-Europa worden dan regelmatig overdag vliegende rosse vleermuizen gezien. Van Nederland zijn deze waarnemingen van migrerende rosse vleermuizen overdag nog niet bekend.
Behalve dat vleermuizen tijdens de winterslaap wel eens gaan vliegen om te gaan eten en drinken of om een betere winterslaapplaats vliegen zijn er ook vleermuizen die gewoon niet zo diep in winterslaap gaan. Deze vleermuizen kunnen als het ware gewoon beter tegen de kou en worden bij hele kleine temperatuurstijgingen al wakker. Zo vliegen ruige dwergvleermuizen en tweekleurige vleermuizen op hele koude avonden in het najaar en de winter vaak nog gewoon rond. Soms zelfs als het vriest! Bruine grootoorvleermuizen zijn ook onrustige winterslapers. Metingen met een volautomatisch systeem bij de vleermuiskelder van het Natuurhistorisch Museum De Peel in Asten laten zien dat bij iedere verandering in de buitentemperatuur er vleermuizen uit de bunker vertrekken of noujuist in de bunker intrekken. In deze grafiek is te zien dat er op 1 februari één keer 1 en één keer 2 vleermuizen de kelder invlogen (blauw) en twee keer 1 vleermuis de kelder uitvloog (rood).
Het radioprogramma Vara's Vroege Vogels besteedde op 21 maart 2004 aandacht aan deze vleermuiskelder. De radiouitzending is de te vinden in de rubriek "Vleermuizen in de media".
Meer informatie over het systeem is ook te vinden op de website van het museum onder het kopje "Afdelingen - Zoogdieren".

Erik Korsten

© Vereniging voor Zoogdierkunde en Zoogdierbescherming (VZZ), 2004.
Niets van deze website mag worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt door middel van druk, microfilm, fotocopie, plaatsing van teksten en/of afbeeldingen op andere websites of op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteurs/makers.