Tijdens een vleermuis onderzoek of inventarisatie wordt een gebied onderzocht op de aanwezigheid van vleermuizen. Het gedrag van de vleermuizen wordt bestudeerd en gekoppeld aan een gebiedsfunctie. Zo bestempelen we een gebied met veel voedselzoekende vleermuizen als een voedselgebied en een ander gebied met baltsende vleermuizen als een paargebied.

We onderscheiden verschillende redenen om vleermuizen te inventariseren. Voor monitoring wordt de

ontwikkeling van de populatie in een gebied gevolgd. Om de verspreiding van vleermuizen in kaart te brengen is het belangrijk te weten in welke kilometer hokken dieren aanwezig zijn. Bij ruimtelijke ontwikkeling gaat het meestal om onderzoek met in een heel beperkt gebied, wat in de toekomst zal gaan veranderern (bv door de bouw van huizen).

Monitoren

Voor een monitoringonderzoek wordt de ontwikkeling van de populatie in een bepaald gebied gevolgd. Een dergelijk onderzoek moet herhaalbaar zijn, zodat de resultaten van verschillende jaren met elkaar kunnen worden vergeleken. Dit kan door bijvoorbeeld een vast aantal meetpunten te gebruiken of een vaste route te lopen.

Veel gebruikte monitoringsmethoden zijn de 'punt transect telling' en 'verblijfplaats tellingen'. In Nederland worden de volgende monitoringsprojecten uitgevoerd:

• autovleren
• zoldertellingen
• kolonietellingen

Verspreiding

De verspreiding van vleermuizen wordt meestal in kaart te gebracht aan de hand van kilometer of uurhokken. Op de topografische kaart van Nederland is een gridstelsel aangebracht, van respectievelijk 1x1 kilometer of 5x5 kilometer groot (de afstand die je binnen een uur kunt wandelen). Tijdens verspreidingsonderzoek worden een aantal potentieel interessante gebieden binnen een te inventariseren hok geinventariseerd.

Omdat het niet belangrijk te weten wat de functie van een gebied voor vleermuizen is (oa verblijfplaats, voedselgebied en verbindingsroute) kan een redelijk simpele onderzoeksmethode worden gebruikt, bijvoorbeeld waarnemen met een batdetector vanaf een fiets of vanuit een auto. Na het vaststellen van een soort kan het volgende kilometer hok bezocht worden; de aan of afwezigheid van dieren op een plek is namelijk representatief voor het gehele kilometer -of uurhok.

Meestal worden de gegevens van dergelijk uitgevoerd verspreidingsonderzoek verzameld in een atlas. In Nederland zijn we momenteel bezig met een aantal verspreidigsatlassen:

• zoogdieren atlas van Noord en Zuid-Holland
• zoogdieren atlas van Friesland
• zoogdieren atlas van Limburg

Ruimtelijke ontwikkeling

Bij ruimtelijke ontwikkeling gaat een gebied meestal veranderen en moeten de potentiele effecten van deze verandering op de aanwezige vleermuizen worden ingeschat. Hiervoor is informatie nodig over de aard en de grootte van de populatie en op welke manier de vleermuizen gebruik maken van het landschap.

Een inventarisatie voor een ruimtelijke ontwikkeling wordt ook wel een natuurtoest genoemd en wordt in het algemeen uitgevoerd door een onafhankelijke adviesburea. In het belang van de vleermuizen moet een dergelijk onderzoek in de meest geschikte periode worden uitgvevoerd en gedurende een bepaalde vastgestelde tijd. Over het algemeen wordt hiervoor een vast protocol gehanteerd, op deze website vind u hiervan een samenvatting.

We bespreken achtereenvolgens de periode en zoekduur voor het vaststellen van de volgende drie landschapselementen:

1. Verbindngsroute
2. Voedselgebied
3. Verblijfplaatsen