De informatie op deze pagina is bedoeld voor mensen die meer willen doen met hun vleermuiswaarnemingen. Om verspreiding van vleermuizen in Nederland in kaart te brengen is het altijd nuttig om losse vleermuiswaarnemingen door te geven. Dit kan via 'zomertellingen' of via de website www.waarneming.nl

Door met een heleboel mensen in heel Nederland waarnemingen te verzamelen kunnen we een beeld krijgen van het voorkomen (of de afwezigheid) van vleermuissoorten. Zo worden franjestaart vleermuizen vooral in bosrijke delen van Nederland aangetroffen en zo weten we dat ruige dwergvleermuizen vooral in het najaar algemeen worden waargenomen.

Het is ook boeiend om zelf meerdere waarnemingen van vleermuizen te verzamelen. Door waarnemingen min of meer systematisch te doen (en in ieder geval te noteren) kan iedereen heel lokaal leuke ontdekkingen doen: op welke datum neem ik elk jaar de eerste en de laatste watervleermuis op de vijver in de buurt waar? Neemt het aantal rosse vleermuizen in het bos in de buurt toe of juist af?

Waarnemingen kunnen ook verzameld worden met het het oog op een bepaalde vraagstelling. Het is dan wel belangrijk dat je een plan maakt voor het verzamelen van informatie, zodat je gestelde vraagstelling ook daadwerkelijk kan oplossen. Een aantal voorbeelden van vleermuis onderzoeken helpen je misschien om zelf gegevens te verzamelen, te verwerken en te interpreteren. Om een vraag op te lossen kun je het beste via een vaste systematiek vleermuizen waarnemen. Dat betekent: elke keer op vergelijkbare plek, op vergelijkbare tijd en met vergelijkbare materialen. Waarnemen via een vaste systematiek wordt vaak monitoring genoemd. We onderscheiden 3 methoden van monitoring:

1. verblijfplaatsen
2. lijn transect
3. punt transect

Verblijfplaatsen tellen

Door op vaste momenten in het jaar (bv altijd laatste week van juni) een verblijfplaats te tellen kan een toe of afname van het aantal dieren in een verblijf worden bepaald. We geven de volgende richtlijnen voor het tellen van een verblijf:
* kijk naar hemel

* detector

* niet schijnen

* tikken teller mee

* start op tijd, vleren vliegen soms vroeger uit

* einde telling 15 niks gehoord

* of na eerste terugvlieger (tenzij dit eerder een jong dier lijkt)

Lijn transect

vast snelheid op transect, bv vanuit auto. Probleem met observeren en noteren, makkelijk om automatisch te doen. Vaak ook in combi met punt transect.

Punt transect

elke 100 meter een vast punt.

een route van 10 punten, 900 meter totaal dus.

4 minuten per punt waarnemen.

noteer aantal, gedrag en soort.

In de stad leven veel soorten vleermuizen. De meest algemene soort is de gewone dwergvleermuis. Ondanks dat deze soort overal in Nederland voorkomt weten we eigenlijk nog heel weinig van de levenswijze van deze vleermuis. Dwergvleermuizen wonen in meestal in gebouwen en hebben een vrij kleine homerange. Elke avond vliegen ze gemiddeld 1,5 kilometer van hun huis naar hun voedselgebied. Op sommige plaatsen in Nederland verhuist de dwergvleermuis heel vaak (om de 2 weken) in andere delen van Nederland leven de dieren meerdere weken achtereen in hetzelfde huis. In sommige gemeentes zijn de dichtheden dwergvleermuizen extreem hoog, in andere worden juist hele lage aantallen dwergvleermuizen gehoord. Hoe zou dit nu eigenlijk komen? Verhuizen de dieren omdat de kwaliteit van hun huis verschilt of de kwaliteit van hun leefomgeving? Of zou het de groepsgrootte zijn? Zou de dichtheid dwergvleermuizen in een gemeente te maken hebben met de kwaltiteit van het gemeentelijk groen? Genoeg vragen voor een onderzoek!

Dit onderzoek is uitvoerbaar als je bijvoorbeeld elke week 's avonds een rondje wandeld (een aanrader dus voor hondenbezitters!). Noteer eens waar je allemaal dwergvleermuizen hoort (en hoeveel). Doe dit zo precies mogelijk en teken eventueel ook aan op een kaart: bijvoorbeeld 2 dwergvleermuizen gezien boven het speelveldje en 1 vliegend langs de rand van de sloot. Noteer ook de aanvangstijd van de wandeling en de eindtijd (de onderzoeksinspanning) en de weersomstandigheden (warmer of kouder dan 10 graden? Regen, miezer of droog? Harde of zachte wind).

Omdat dwergvleermuizen een kleine homerange hebben zul je aan het begin van de avond helemaal geen dwergvleermuizen horen op plekken ver van het verblijf af. Als je opdezelfde plek later in het seizoen wel veel dwergvleermuizen hoort, betekent dit dat het verblijf verhuist is. Door steeds aan het begin van de avond rond te lopen kun je overigens ook de hotspot (de plek met de meeste dwergen aan het begin van de avond) ontdekken: nabij de hotspot bevindt zich ook het verblijf, let dus vooral op of je vleermuizen ziet zwermen (in rondjes langs hun huis ziet vliegen). Door hetzelfde rondje meerdere keren te lopen zal opvallen dat sommige plekken heel vaak door dwergvleermuizen gebruikt worden (een belangrijk onderdeel zijn van hun voedselgebied), terwijl andere plekken nauwelijks waarnemingen opleveren. Misschien zijn er ook wel seizoenale effecten waar te nemen: vliegen dwergvleermuizen het hele jaar in de buurt van lantarenpalen of doen ze dit bijvoorbeeld vooral in het najaar?

We vinden het altijd leuk om resultaten van een onderzoek naar vleermuizen in de stad te horen! Stuur door naar: Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft JavaScript nodig om het te kunnen zien.